Blog · Açık Veri

Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS/GIS) Nedir?

24 Mayıs 2026·5 dk okuma·Açık Veri

Bir şehrin imar planını incelerken, afet toplanma alanlarını haritada gösterirken ya da otobüs duraklarının hangi mahallelere yakın olduğunu analiz ederken ortak bir altyapıya ihtiyaç vardır: Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS). Klasik haritadan çok daha fazlası olan CBS, mekânsal veriyi analiz ve karar destek aracına dönüştürür.

Açık veri ve dijital şehir altyapısı için: Açık Veri Nedir? Şehirler İçin Neden Önemli?

CBS'nin Temel Kavramları

Katman (Layer) Mantığı

CBS'nin en güçlü özelliği katmanlı yapısıdır. Her tematik veri kümesi ayrı bir katmanda tutulur: binalar bir katmanda, yollar başka bir katmanda, su boruları ayrı bir katmanda. Katmanlar birbirinin üzerine bindirilerek analiz yapılır: "deprem fay hattına 300 metre yakın olan okullar hangileri?" sorusu, fay hattı katmanı ile okul katmanının üst üste çakıştırılmasıyla yanıtlanır.

Vektör ve Raster Veri

CBS'de iki temel veri tipi vardır:

Vektör: Nokta (eczane konumu), çizgi (yol, nehir) ve çokgen (bina, parsel, ilçe sınırı) geometrilerinden oluşur. Her geometriye öznitelik tablosu eklenir.
Raster: Piksel ızgarasından oluşur. Uydu görüntüleri, yükseklik modelleri (DEM) ve hava kalitesi dağılım haritaları raster formatında saklanır.

Projeksiyon ve Koordinat Sistemi

Küresel yeryüzü, düz haritaya aktarılırken projeksiyon kullanılır. Türkiye'de resmi koordinat sistemi ITRF96 / TM30'dur. Web haritacılığında ise WGS84 (GPS koordinatları) ve Web Mercator yaygındır. Farklı sistemlerdeki verileri birleştirmek için dönüşüm gerekir.

Belediye ve Kamu CBS Kullanımı

Büyükşehir belediyeleri CBS'yi şu alanlarda yoğun biçimde kullanır:

İmar planlaması: Mevcut arazi kullanımını, imar sınırlarını ve yapılaşma koşullarını CBS katmanlarıyla yönetir.
Altyapı envanteri: Su, elektrik, doğalgaz, kanalizasyon hatları CBS'de konumlandırılarak bakım ve onarım planlanır.
Afet yönetimi: Fay hatları, taşkın alanları, yapı envanterleri ve toplanma noktaları bir arada analiz edilir.
Ulaşım planlaması: Otobüs güzergahları, durak yoğunlukları ve yaya erişim analizleri yapılır.

İzmir'de afet toplanma alanlarının konumları için: Toplanma Alanı Nedir? Nasıl Bulunur?

Açık CBS Verileri

Türkiye'de bazı belediyeler, pazar yerleri, hastaneler, müzeler, spor salonları, WiFi noktaları, eczaneler ve afet toplanma alanları gibi katman verilerini açık veri API'leri aracılığıyla paylaşır. Bu veriler enlem-boylam koordinatlarıyla gelir ve harita uygulamalarına kolayca entegre edilebilir.

Küresel ölçekte OpenStreetMap (OSM), gönüllü katkılarla oluşturulan açık coğrafi veri tabanıdır. Dünyanın en kapsamlı açık harita altyapısıdır; pek çok navigasyon ve şehir uygulaması OSM verisine dayanır.

CBS Yazılımları

QGIS: Ücretsiz, açık kaynaklı masaüstü CBS yazılımı. ArcGIS ile karşılaştırılabilir analizler yapabilir; geniş eklenti ekosistemi vardır.
ESRI ArcGIS: Kurumsal düzeyde ticari CBS platformu; belediyeler ve devlet kurumlarında yaygın.
MapLibre GL JS / Leaflet: Web uygulamalarında interaktif harita görselleştirme için kullanılan açık kaynaklı JavaScript kütüphaneleri.
PostGIS: PostgreSQL veritabanına mekânsal sorgu ve analiz yetenekleri ekler; büyük veri kümelerinde tercih edilir.

Akıllı şehir teknolojileri ve kent dijitalleşmesi için: Akıllı Şehir (Smart City) Nedir? Temel Kavramlar ve Örnekler

Sıkça Sorulan Sorular

İzmir Canlı Veri Platformu · Soru & Cevap

CBS (GIS) nedir?+

Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ya da İngilizce adıyla Geographic Information System (GIS), coğrafi koordinatlarla ilişkilendirilmiş verileri toplamak, depolamak, analiz etmek ve görselleştirmek için kullanılan sistemdir. Klasik haritanın aksine, CBS'de her nesnenin (yol, bina, park) arka planında öznitelik verileri bulunur ve bu veriler üzerinde sorgulama ve analiz yapılabilir.

CBS ile dijital harita arasındaki fark nedir?+

Dijital harita yalnızca görsel sunumdur: sokakları, binaları ve arazi örtüsünü gösterir. CBS ise mekânsal analizin aracıdır: hangi mahallelerde sağlık tesisi yetersizliği var, deprem fay hatlarına 500 metre içindeki binalar hangileri, su borularının geçtiği güzergahlar nerede — bunlar CBS ile yanıtlanabilecek sorulardır.

Belediyeler CBS'yi nasıl kullanır?+

İmar planı hazırlama ve güncelleme, altyapı (su, elektrik, kanalizasyon) envanter yönetimi, afet risk haritalaması, park ve yeşil alan planlaması, kentsel dönüşüm proje takibi ve ulaşım ağı analizi başlıca kullanım alanlarıdır. Büyükşehir belediyeleri bu verilerin bir bölümünü açık CBS katmanları olarak kamuyla paylaşır.

Açık CBS verilerine nasıl erişilir?+

Türkiye'de bazı büyükşehir belediyeleri pazar yerleri, hastaneler, müzeler, spor salonları, acil toplanma alanları gibi katman verilerini API aracılığıyla paylaşır. Dünya genelinde OpenStreetMap, açık katkıyla oluşturulan en kapsamlı coğrafi veri tabanıdır. Avrupa'da INSPIRE direktifi, kamu kurumlarının CBS verilerini açması için yasal çerçeve sunar.

CBS yazılımları nelerdir?+

ESRI ArcGIS, ticari alanda en yaygın CBS yazılımıdır. QGIS ise tamamen ücretsiz ve açık kaynaklı alternatifidir; aynı analiz yeteneklerini sunar. Web tabanlı harita görselleştirme için Leaflet, MapLibre GL JS ve Mapbox yaygın olarak kullanılır. PostGIS, PostgreSQL veritabanına mekânsal sorgu yetenekleri katar.

İlgili yazılar

Hava