Blog · Hava

PM10 ve PM2.5 Nedir? Partikül Madde Sağlığa Nasıl Etki Eder?

18 Mayıs 2026·4 dk okuma·Hava

Partikül madde (PM); havada askıda bulunan, çapı mikrometre cinsinden ölçülen katı ve sıvı parçacıkların genel adıdır. Bu parçacıklar çapına göre iki ana grupta incelenir: PM10 ve PM2.5.

PM10 ve PM2.5 arasındaki fark

PM10: Çapı 10 mikrometre (μm) ve daha küçük olan parçacıklar. Toz, polen, küf sporları gibi kaba parçacıkları kapsar. Bir saç telinin yedide biri kalınlığındadır.

PM2.5: Çapı 2.5 mikrometre ve daha küçük olan ince parçacıklar. Bu parçacıklar o kadar küçüktür ki, akciğerlerin en derin bölümlerine (alveollere) kadar inebilir ve kan dolaşımına karışabilir. Bir saç telinin otuzda birinden daha incedir.

Partikül madde nereden gelir?

Başlıca kaynaklar:

Trafik (özellikle dizel motorlar, fren ve lastik aşınması)
Sanayi tesisleri ve enerji üretimi
Kömür, odun ve diğer fosil yakıtların yakılması (ısınma)
İnşaat ve yol çalışmaları
Orman yangınları ve tarımsal yakma
Doğal kaynaklar: rüzgârla taşınan toz, deniz tuzu

Sağlık etkileri

Partikül madde solunum yoluyla vücuda girer. PM10 üst solunum yollarında durdurulabilirken, PM2.5 akciğerin en derin kısımlarına kadar nüfuz edebilir. Uzun süreli maruz kalma şu sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilmiştir:

Astım ve KOAH ataklarında artış
Bronşit ve diğer solunum yolu enfeksiyonları
Kalp ve damar hastalıkları
İnme riskinde artış
Akciğer fonksiyonlarında düşüş
Çocuklarda akciğer gelişiminde gerileme

Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği üst sınır

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 2021 yılında yenilediği hava kalitesi kılavuzunda şu sınır değerleri önermektedir:

PM2.5 — yıllık ortalama 5 µg/m³, günlük ortalama 15 µg/m³
PM10 — yıllık ortalama 15 µg/m³, günlük ortalama 45 µg/m³

Bu değerler küresel öneri sınırlarıdır; ülkelerin ulusal mevzuatları zaman içinde bu hedeflere yaklaşacak şekilde güncellenir.

Hassas gruplar

Aşağıdaki gruplar partikül madde maruziyetine karşı daha duyarlıdır:

Çocuklar (akciğerleri hâlâ gelişmektedir)
65 yaş üstü bireyler
Hamileler
Astım, KOAH, kalp hastalığı olanlar

Maruziyeti azaltmak için

Hava kalitesi yüksek günlerde dış mekan egzersizini sabaha veya akşama planlayın
Trafiğin yoğun olduğu yerlerde uzun süre durmaktan kaçının
Evde sigara içmeyin, doğru yakıtla ısının
İç mekanlarda iyi havalandırma sağlayın; gerekirse HEPA filtreli hava temizleyici kullanın
Toz fırtınası veya yangın günlerinde pencereleri kapatın

Sıkça Sorulan Sorular

İzmir Canlı Veri Platformu · Soru & Cevap

PM10 ve PM2.5 arasındaki fark nedir?+

PM10 çapı 10 mikrometre ve altındaki kaba partikülleri kapsar; PM2.5 ise çapı 2.5 mikrometre ve altındaki ince partikülleri. PM2.5 çok daha küçük olduğu için akciğerin en derin bölümüne (alveollere) iner ve kan dolaşımına karışabilir, bu yüzden daha tehlikelidir.

Sağlığa en zararlı partikül hangisi?+

PM2.5 sağlığa daha zararlıdır. Boyutu küçük olduğu için akciğerin derinine ulaşır ve kana karışabilir. Uzun süreli maruziyet kalp-damar hastalıkları, astım atakları, KOAH ve inme riskini artırır.

WHO'nun önerdiği PM2.5 üst sınır değerleri nedir?+

Dünya Sağlık Örgütü 2021 yılında yenilediği kılavuzda PM2.5 için yıllık ortalama 5 µg/m³, günlük ortalama 15 µg/m³ önermektedir. PM10 için ise yıllık 15 µg/m³, günlük 45 µg/m³ sınırı belirlenmiştir.

Partikül madde nereden gelir?+

Başlıca kaynaklar trafik (özellikle dizel motorlar, fren ve lastik aşınması), sanayi, kömür ve odun yakımıyla ısınma, inşaat çalışmaları, orman yangınları ve tarımsal yakmadır. Rüzgârla taşınan toz gibi doğal kaynaklar da katkı sağlar.

HEPA filtreli hava temizleyici PM2.5 yakalar mı?+

Evet. HEPA (High-Efficiency Particulate Air) filtreler, 0.3 mikrometre ve üstü parçacıkların en az %99.97'sini yakalar. Bu da PM2.5'i de büyük ölçüde filtrelediği anlamına gelir. Kapalı ortamda hava kalitesini iyileştirmek için etkili bir yöntemdir.

İlgili yazılar

Ulaşım